Bevalangst: hoe ga je om met angst voor je bevalling?

Wat is bevalangst?

Het is helemaal niet gek dat je je aanstaande bevalling spannend vindt en je er misschien wat bang voor bent. Ongeveer 1 op de 4 vrouwen ervaart zorgen, spanning of onzekerheid ten aanzien van de bevalling. Soms kan deze angst echter zo groot worden, dat je er elke dag mee bezig bent en het je dagelijks leven beïnvloedt. Dit noemen we bevalangst. Wanneer de paniek dusdanig ernstig is dat deze niet meer te hanteren valt, spreken we van extreme bevalangst, ofwel tokofobie.

Bevalangst (ook wel tokofobie) komt voor bij 7 tot 15% van de zwangere vrouwen. Als je bang bent voor je bevalling, ben je dus zeker niet de enige. Je kan er last van hebben als je nog nooit bevallen bent, maar ook als je al eerder een kindje hebt gekregen.

Bevalangst kan verschillende vormen hebben, zo kan je bang zijn voor pijn of de gezondheid van je baby en jezelf. Ook angst voor een knip (episiotomie), uitscheuren of een keizersnede komt voor. Veel vrouwen zijn bang om waardigheid of de controle over de situatie of over zichzelf te verliezen. Andere vrouwen zijn bang dat zij niet serieus genomen worden of onvoldoende steun zullen ervaren. Vaak is er sprake van een combinatie van deze angsten.

Symptomen bevalangst

Als je last hebt van bevalangst, merk je dat aan verschillende symptomen. Voorbeelden hiervan zijn:

• Piekeren over de bevalling
• Negatieve verwachtingen over de bevalling
• Concentratieproblemen
• Paniekaanvallen
• Slecht slapen
• Nachtmerries en rusteloosheid
• Herbelevingen over een eerdere bevalling

Daarnaast kan je meer last hebben van zwangerschapskwaaltjes dan vrouwen zonder bevalangst. Dit kan deels komen doordat je (te veel) gefocust bent op je lichaam. Je lijf maakt tijdens de zwangerschap veel veranderingen door. Bij bevalangst ben je eerder geneigd om deze als abnormaal of zorgelijk te zien.

Oorzaken van bevalangst

Er zijn verschillende factoren die aanleiding kunnen geven tot bevalangst.

• Verhalen van anderen. Negatieve verhalen van vriendinnen of vanuit de media blijven vaak beter hangen dan positieve verhalen. Dit kan leiden tot een vertekend beeld van de bevalling.
• Eerder (seksueel) trauma. Gedachtes aan de bevalling kunnen emoties of herinneringen triggeren van eerdere traumatische ervaringen zoals (seksueel) misbruik en geweld.
• Beperkte steun vanuit je omgeving. Vrouwen die minder steun ervaren van hun omgeving, hebben vaker een eenzijdig en negatief beeld van bevallen. Zij zijn minder mensen die je gerust kunnen stellen.
• Eerdere negatieve bevalervaring. Het kan zijn dat je al een vervelende bevalling hebt meegemaakt. Misschien heb je met spoed een keizersnede gehad of ervaarde je veel pijn. Ook een gebrek aan communicatie of emotionele steun tijdens je bevalling kan zorgen voor een negatieve bevalervaring. Dat kan traumatisch zijn geweest.
• Aard van je persoonlijkheid. Ben jij over het algemeen een angstig persoon of heb je last van sombere gevoelens (depressieve klachten), dan kan dat een risicofactor zijn. Weinig zelfvertrouwen of moeilijk om kunnen gaan met stress kan ook een rol spelen.

Gevolgen van bevalangst

Bevalangst kan een grote impact hebben op je leven. Zo durven sommige vrouwen niet zwanger te worden, omdat ze de bevalling niet aandurven.

Tijdens je zwangerschap kan bevalangst ervoor zorgen dat je vaker de gynaecoloog of verloskundige bezoekt voor controles, omdat je bang bent dat er iets mis is. Deze controles stellen je even gerust, maar zorgen er niet voor dat de angst wegblijft. Anderzijds kun je ook ervaren dat je gaat vermijden, zodat je negatief nieuws over de zwangerschap en/of je kindje niet onder ogen hoeft te komen. Je kunt gaat dan bijvoorbeeld zorgafspraken en controles uit de weg. Soms is het zelfs zo dat de vermijding zo sterk is dat vaginaal bevallen wordt vermeden of de zwangerschap zelfs in zijn geheel wordt uitgesteld of vermeden.

Door bevalangst wordt de bevalling zelf ook vaker als vervelend of traumatisch ervaren dan bij vrouwen die geen bevalangst hebben. Er is een grotere kans op een lange bevallingsduur, een keizersnede of andere medische handelingen zoals pijnstilling. Dit komt, doordat de hoge mate van stress (voor de bevalling) het hormoon oxytocine kan verstoren dat nodig is voor effectieve weeën.

Het vervelende van bevalangst is dat je moeilijk kan genieten van je zwangerschap, terwijl dit juist een mooie periode zou kunnen zijn. Door de zorgen slaap je waarschijnlijk (nog) slechter. Hierdoor voel je je overdag vermoeid en minder fit. Doordat je tijdens de zwangerschap last hebt (gehad) van angst en piekeren staat je lichaam langdurig in een stress-stand. Dit vergroot de kans op een postnatale depressie, traumatische bevalling en/of posttraumatische-stressstoornis. Dit kan er vervolgens voor zorgen dat je angstig bent voor een volgende zwangerschap of bevalling.

Hulp bij bevalangst

Als je last hebt van bevalangst, kan je bij verschillende hulpverleners terecht voor hulp:

• Je verloskundige of gynaecoloog. Het belangrijkste advies is misschien wel om je angst met hen te bespreken. Zij zien dit vaker en kunnen je helpen en voorlichten over specifieke angsten waar je mee zit. Ook het bespreken van je bevalwensen met je verloskundige of gynaecoloog kan het gevoel van eigen regie vergroten.
• Bevalcursus (alleen of met je partner). Individuele- of groepsgerichte hulp is helpend. Uitleg over de bevalling helpt om een realistisch beeld te krijgen van de bevalling en verminderd de onzekerheid.
• Psychologische hulp (voor jou en/of je partner). Het kan helpend zijn om te praten met een psycholoog over jouw angsten. Er zijn verschillende manieren om bevalangst te behandelen. Er kan aandacht zijn voor het omgaan met de angst, het relativeren van negatieve gedachten en het leren ontspannen van het lichaam.
• EMDR-therapie (voor jou en/of je partner). Als je vorige bevalling erg traumatisch is geweest, kan je een PTSS hebben ontwikkeld. Hiervoor is gespecialiseerde hulp mogelijk in de vorm van EMDR-therapie. Dit is een bewezen effectieve behandeling voor het verwerken van een trauma zoals een bevallingstrauma. Het is veilig om EMDR-therapie te volgen tijdens je zwangerschap. Als je op zoek gaat naar een EMDR-therapeut, kijk dan of de therapeut VEN geschoold is (Vereniging van EMDR Nederland).