Een draagmoeder: hulp bij het krijgen van een kindje

Wat is draagmoederschap

Een draagmoeder of surrogaatmoeder is een vrouw die een kindje draagt voor ouders die zelf niet zwanger kunnen worden. Na de geboorte staat zij het kind af aan de wensouder(s).

Draagmoederschap kan plaatsvinden doordat de draagmoeder via kunstmatige inseminatie wordt bevrucht met het zaad van een wensvader. Ook kan een bevruchte eicel door middel van IVF of ICSI in de baarmoeder van de surrogaatmoeder worden geplaatst. Na de geboorte adopteren de wensouders het kind.

Het vinden van een draagmoeder

Het is in Nederland verboden om wegens commerciële redenen draagmoeder te worden. Je mag dus niet betaald krijgen voor het draagmoederschap. Ook is reclame maken voor draagmoederschap niet toegestaan.

In de praktijk komt het vrijwel niet voor dat iemand draagmoeder wil zijn voor een onbekende. De meeste mensen vragen in hun directe omgeving of iemand hun kind wil dragen. Omdat dit nogal wat van de draagmoeder vraagt, kan het moeilijk zijn om iemand te vinden.

De bevruchting

Er zijn twee manieren waarop de bevruchting kan plaatsvinden: laagtechnologisch of hoogtechnologisch draagmoederschap.

Laagtechnologisch draagmoederschap

Er is sprake van een laagtechnologisch draagmoederschap wanneer de moeder via de natuurlijke weg of kunstmatige inseminatie bevrucht wordt. De draagmoeder is dan de biologische én juridische moeder van het kind. Dit ligt voor de hand wanneer de wensmoeder geen eicellen (meer) heeft, of als de wensouders twee mannen zijn.

Na de geboorte is adoptie nodig om als wensouders juridische ouders te worden. Dit is een rechterlijke procedure waarbij de Raad van Kinderbescherming onderzoek doet.

Hoogtechnologisch draagmoederschap

We spreken over hoogtechnologisch draagmoederschap wanneer de bevruchting buiten de baarmoeder plaatsvindt. Dit kan door middel van IVF of ICSI. Hierbij wordt een eicel van de wensmoeder bevrucht met het zaad van de wensvader.

Vervolgens wordt het hieruit ontstane embryo in de baarmoeder van de draagmoeder geplaatst. De draagmoeder is dan alleen de juridische moeder. De wensouders zijn op deze manier de genetische ouders van het kind. Adoptie is nog steeds nodig, maar de procedure wordt anders beoordeeld.

Het VUmc voert deze behandeling uit, ze geven hier meer informatie over in deze patiëntenfolder. Dit traject heeft een strenge selectie en gebeurt maar in kleine aantallen per jaar.

Juridische kanten aan draagmoederschap

Juridisch gezien is draagmoederschap een ingewikkelde gebeurtenis. Je moet een hoop dingen regelen. De vrouw die het kind baart is voor de wet automatisch de moeder en wanneer de draagmoeder getrouwd is, is haar partner automatisch de vader.

Het is nodig om van tevoren duidelijke afspraken te maken, via de rechtbank. Welke stappen je hierbij moet nemen, is van verschillende factoren afhankelijk, bijvoorbeeld jullie situatie, keuzes, nationaliteit en relatie met elkaar. Zorg er daarom voor dat je goed geïnformeerd bent door een gespecialiseerd familierecht advocaat. Deze kan je helpen om een helder stappenplan met elkaar te maken voor het hele traject. Wanneer iedereen het eens is over alle beslissingen kan een draagmoederovereenkomst opgesteld en ondertekend worden.

Het is goed om te weten dat je als draagmoeder nooit verplicht ka worden om draagmoeder te worden als je je na het tekenen van de overeenkomst bedenkt. Ook over het afstaan van een kind aan de wensouders kunnen geen bindende afspraken worden gemaakt. Als hier problemen over ontstaan, zal een rechter moeten bepalen bij wie het kind komt te wonen en met wie het kind contact kan en mag hebben.

Na de geboorte kunnen de draagouders via de rechtbank het ouderlijk gezag overdragen aan de wensouders via een adoptieprocedure.

Afspraken tussen wensouders en draagmoeder

De meeste wensouders en draagmoeders kennen elkaar goed. Het zijn bijvoorbeeld zussen of goede vriendinnen. Natuurlijk wil je dat het draagmoederschap jullie relatie niet negatief beïnvloedt. Je zult daarom duidelijke afspraken moeten maken, zowel voor de periode waarin ze draagmoeder is, als daarna.

Spreek over het aantal pogingen dat jullie proberen om zwanger te worden en blijf communiceren over jullie wensen en verwachtingen.

Ook met betrekking tot de kosten zullen jullie afspraken moeten maken. Een zwangerschap brengt kosten met zich mee, waarvan het voor de hand ligt dat de wensouders deze zullen dragen. Denk hierbij onder andere aan kleding, zwangerschapscursussen en eventuele medische kosten.

Maar ook in de periode waarin de beoogde surrogaatmoeder probeert zwanger te worden kan ze kosten maken. Denk aan reiskosten van en naar het ziekenhuis of dagen waarop ze niet kan werken of oppassen op haar kinderen. Maak ook hier duidelijke afspraken over.

Daarnaast is het natuurlijk belangrijk vast te leggen wat de rol van de draagmoeder wordt na de geboorte. Het is heel natuurlijk dat zij een band vormt met de baby in haar buik.

Wanneer het kind opgroeit, zal de draagmoeder zich misschien met de opvoeding willen bemoeien. Het is dan belangrijk dat jullie vooraf jullie verwachtingen en grenzen naar elkaar toe goed hebben doorgesproken en opgeschreven.

Internationaal draagmoederschap

Soms lukt draagmoederschap in Nederland niet, en kijken wensouders naar het buitenland. In landen zoals Canada en de Verenigde Staten is draagmoederschap soms wél officieel geregeld.

Ieder land kijkt anders naar draagmoederschap. Daarom is het slim om advies te vragen aan een Nederlandse familierechtadvocaat en een counselor die ervaring heeft met draagmoederschap. Zo kan je goede keuzes maken voor je kindje.

De Nederlandse advocaat regelt het juridische deel: hij of zij checkt alle afspraken met de buitenlandse advocaat en zorgt dat duidelijk is wie op de geboorteakte komt te staan.

Let op: als het ouderschap in het buitenland wordt vastgesteld, betekent dit niet automatisch dat Nederland dat ook erkent. Soms is een extra procedure bij de rechtbank nodig. Heeft je kindje ouders met meerdere nationaliteiten? Dan is het belangrijk dat ook advocaten uit die landen meedenken.

Voor het hele traject geldt: schakel een gespecialiseerde advocaat ruim op tijd in, voordat de zwangerschap of de embryo’s worden gemaakt. Zo kan je ervoor zorgen dat alles zo soepel mogelijk verloopt.

Contact met lotgenoten

Voor een draagmoeder is het een zware beslissing om te besluiten tot draagmoederschap over te gaan en volgt daarna een vreemde situatie waarin je zwanger bent voor iemand anders.

Ook voor de wensouders kan dit een zware, stressvolle periode zijn waarin het telkens weer spannend is of de behandeling tot een zwangerschap leidt. Patiëntenvereniging Freya biedt informatie en lotgenotencontact voor mensen met vruchtbaarheidsproblemen.